ფორვარდული კონტრაქტი (Forward Contract)
დანიშნულება: ორი მხარის პირდაპირი, არასტანდარტული შეთანხმება, სადაც შეთანხმდებიან მომავალი რიცხვის თარიღზე და ფასზე გარკვეულ აქტივზე (ვალუტა, საქონელი, ფასიანი ქაღალდები და ა.შ.).
სტანდარტიზაცია: არ არის სტანდარტიზებული, მხარეები თავად ადგენენ პირობებს.
ვაჭრობა: არ ვაჭრობენ ბირჟაზე, არამედ პირდაპირი შეთანხმება (over-the-counter, OTC).
პასუხისმგებლობა: მაღალი საკრედიტო რისკი, რადგან მხარეებს შორის არ არის შუამავალი.
ლიკვიდურობა: დაბალი — რთულია გაყიდო ან გადაიტანო კონტრაქტი.
ფიუჩერსული კონტრაქტი (Futures Contract)
მონიშნულება: სტანდარტიზებული კონტრაქტი, რომელიც ივაჭრება ბირჟაზე და აწესებს ფასსა და რაოდენობას მომავალი აქტივის შესყიდვაზე ან გაყიდვაზე.
სტანდარტიზაცია: სრული სტანდარტიზაცია (ფასი, რაოდენობა, მიწოდების თარიღი).
ვაჭრობა: ხდება ბირჟაზე (მაგ., CME, NYSE).
პასუხისმგებლობა: ბირჟის კლირინგჰაუსი უზრუნველყოფს გარანტიას და ითვისებს საკრედიტო რისკს.
ლიკვიდურობა: მაღალი — ადვილად იყიდება და ყიდულდება ბირჟაზე.
მოთხოვნები: საჭიროა მარკეტ-მეიქერის მიერ შენახვა და ყოველდღიური დასწორება (მარკ-ტუ-მარკეტ).
მოკლედ:
Forward — არასტანდარტული, პირად შეთანხმებაზე დაფუძნებული კონტრაქტი, რომელიც ხშირად გამოიყენება დიდი კომპანიებისა და ბანკების მიერ.
Futures — სტანდარტიზებული, ბირჟაზე ვაჭრობითი კონტრაქტი, რომელზეც ნებისმიერ მსურველს შეუძლია ვაჭრობა.
პრაქტიკული მაგალითები
1. აფორვარდული კონტრაქტის მაგალითი
კომპანია A გვსურს 3 თვის შემდეგ ყიდულობდეს 1 მილიონ აშშ დოლარს, რადგან იმ პერიოდში ექნება გადახდა უცხოური ვალუტით. ისინი ბანკთან პირდაპირ ხსნიან აფორვარდულ კონტრაქტს 3 თვის ვადით, ფიქსირებული კურსით — მაგალითად, 1 USD = 3.0 ლარი.
აქ პირობებს თავად კომპანიისა და ბანკის წარმომადგენლები ადგენენ.
კომპანია ზუსტად იცის, რა ფასს გადაიხდის მომავალში — არ აქვს კურსის ცვალებადობის რისკი.
კონტრაქტი არ ვაჭრობით ბირჟაზე, არ შეიძლება მისი გაყიდვა მესამე პირს.
თუმცა, თუ ერთ-ერთი მხარე გაკოტრდება, მეორე მხარეს რისკი ემუქრება.
2. ფიუჩერსული კონტრაქტის მაგალითი
აგრეგატორი ან spekulant-ი, რომელიც სურს ვაჭრობაში გამოიყენოს სპილენძის ფასი მომავალი 3 თვისთვის, იყიდის ფიუჩერსულ კონტრაქტს ბირჟაზე:
კონტრაქტი სტანდარტიზებულია (მაგ., 25 ტონა სპილენძი, მიწოდების თარიღი ზუსტი).
ფასი ყოველდღიურად იწინასწარმეტყველება და კლირინგჰაუსი ამოწმებს ფინანსურ გარანტიებს.
თუ ფასი შეიცვლება, კონტრაქტის ღირებულება ყოველდღიურად იცვლება და სავალდებულო საბანკო გარანტიები ან დეპოზიტები გადატანილია.
კონტრაქტი შეიძლება ნებისმიერ დროს იყიდო ან გაყიდო ბირჟაზე, რაც მყიდველს ან მომწოდებელს სთავაზობს ლიკვიდურობას და მოქნილობას.
დამატებითი დეტალები
| მახასიათებელი | აფორვარდი (Forward) | ფიუჩერსი (Futures) |
| სისტემა | OTC (პირადი შეთანხმება) | ბირჟის კონტრაქტი |
| სტანდარტიზაცია | არა | კი |
| ლიკვიდურობა | დაბალი | მაღალი |
| საკრედიტო რისკი | მაღალი (მხარეებზე) | დაბალი (კლირინგჰაუსის გარანტია) |
| ფასის ცვლილების კორექცია | არა | ყოველდღიური (Mark-to-market) |
| მორგებადობა | მაღალი (მუშაობს ინდივიდუალურად) | დაბალი (ფიქსირებული სტანდარტული პირობები) |
| გაყიდვა/ყიდვის თავისუფლება | არა | თავისუფალი |
როდის გამოიყენება რომელი?
აფორვარდი: დიდი კომპანიების, ბანკების მიერ, რომლებიც ეძებენ ზუსტ, მორგებულ პირობებს და არ უღირთ ბირჟის სიძნელეები.
ფიუჩერსი: სპეკულანტებისთვის და კომპანიებისთვის, ვისაც სჭირდება სავალდებულო გარანტია, მაღალ ლიკვიდურობაზე წვდომა და იაფი შესვლა ბაზარზე.
